Wrzesień 2017

„Człowiek – ssak, który mówi”

Dla większości z nas mowa jest czynnością tak oczywistą, że nie zastanawiamy się wcale nad jej znaczeniem. Ale czy moglibyśmy wyobrazić sobie nasze życie bez możliwości mówienia? Pewnie byłoby to trudne, gdyż mowa jako środek komunikowania się, jest jedną z naszych najważniejszych umiejętności – umiejętnością porozumiewania się za pomocą słowa.
Porozumiewanie się językowe z otoczeniem to odbieranie i pełne rozumienie komunikatów słownych, a także ich nadawanie. Dzięki zdolności rozumienia mowy poznajemy otaczającą nas rzeczywistość, zdobywamy wiedzę i doświadczenie. Dzięki umiejętności mówienia jesteśmy w stanie wyrazić swoje uczucia, pragnienia, spostrzeżenia, sądy i opinie.
Aby czynność porozumiewania się przebiegała u nas i naszych dzieci prawidłowo, musimy posiadać kompetencję językową, czyli dysponować rozwiniętym systemem językowym. Ważne jest jak dziecko mówi, ale jeszcze ważniejsze, co mówi; czy jest zdolne do rozumienia komunikatów wyrażonych nawet za pomocą skomplikowanych struktur językowych, czy posiada umiejętność posługiwania się zdaniem rozwiniętym, poprawnym pod względem gramatycznym, czy dysponuje bogatym słownictwem, czy potrafi zadawać pytania oraz tworzyć dłuższe, narracyjne wypowiedzi, spójne i zrozumiałe dla odbiorcy.
Oczywiście kompetencje językowe nie są jedynym warunkiem skutecznego porozumiewania
się. Obok niej ważne są tzw. kompetencje komunikacyjne w aspekcie społecznym, sytuacyjnym i pragmatycznym. Dziecko musi nabyć umiejętność dostosowania wypowiedzi do możliwości i społecznej roli rozmówcy, musi potrafić posługiwać się językiem w określonych sytuacjach oraz osiągać za pomocą mowy cel przez siebie zamierzony.

Jeżeli proces rozwoju mowy przebiega prawidłowo, prawidłowy jest też proces myślenia i odwrotnie. Tak jak myślimy, tak mówimy, i tak jak mówimy, tak też myślimy. Myślenie przebiega za pomocą kodu językowego, myślimy słowem i w słowach krystalizują się nasze myśli. Język i mowa organizują i porządkują sposób myślenia i postrzegania świata. Pozwalają lepiej panować nad własnym działaniem, gdyż możliwe staje się planowanie i kontrola przebiegu wykonywanych czynności. Mowa wywiera wpływ na powstawanie i kształtowanie takich czynności umysłowych jak: spostrzeganie, wyobrażanie, porównywanie, analizowanie i wnioskowanie.

Poziom rozwoju językowego w dużej mierze determinuje możliwości dziecka. Niskie umiejętności języka i w efekcie posługiwanie się jego uproszczoną wersją, będą utrudniać opanowanie nauki czytania i pisania. Ograniczenia językowe wpływają nie tylko na pogorszenie poznawczego, ale także emocjonalnego i społecznego funkcjonowania dziecka. Brak możliwości przedstawienia własnego punktu widzenia czy uzgadniania rozbieżnych stanowisk, bywają przyczyną popadania w konflikty. Wielu ludzi ucieka się do przemocy fizycznej lub gróźb jej użycia po prostu dlatego, że brak im umiejętności werbalnych, dzięki którym mogliby efektywnie osiągać swoje cele. Sprawne posługiwanie się mową to jeden z warunków aktywnego i twórczego uczestnictwa w życiu dziecięcego, jak i dorosłego społeczeństwa. Izolacja społeczna, poczucie osamotnienia, zaniżona samoocena czy poczucie
małej wartości, to tylko niektóre z negatywnych zjawisk, wynikające z ograniczeń w porozumiewaniu się.
Chociaż nabywanie języka jest niejako zaprogramowane, to zdolność dziecka do posługiwania się nim rozwija się w kontaktach z innymi ludźmi. Rozwój mowy i aktywności
werbalnej przebiega najefektywniej we wspólnocie, w której dziecko odczuwa bliskość innych, ciepło i bezpieczeństwo emocjonalne.

Logopeda przedszkolny
źródło:
Anna Bielewicz-Rzepka